cornelsen
ένθεν κι ένθεν, εκείθεν και εντεύθεν
Σύνδεσμοι


Τελικά χρεοκόπησε η Αργεντινή, ή ακόμη; (μέρος 1ο)
999 αναγνώστες
Τρίτη, 25 Φεβρουαρίου 2014
14:35

Πόσο κοντά έφτασε η Αργεντινή στην χρεοκοπία τους τελευταίους μήνες; Θα πάρουν οι οπαδοί των καταστρεπτικών Μνημονίων την εκδίκησή τους για την απόρριψη των ιδεοληψιών τους από την ελληνική κοινωνία; 

ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ – ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΟΔΟΛΟΓΗΣΗ

1816-1870: Η Αργεντινή απέκτησε την εθνική πολιτική της ανεξαρτησία από το 1816. Για πολλά χρόνια ήταν μια χώρα με οικονομία παρόμοια με αυτή τής Αυστραλίας προσανατολισμένη στις εξαγωγές επικερδών προϊόντων μιας μεγάλης καπιταλιστικής αγροτικής παραγωγής (κρέας, μαλλί, σιτηρά) προς τη Δυτ. Ευρώπη.

1870-1930: Ένα κύμα ξένων επενδύσεων και μετανάστευσης από την Ευρώπη μετά το 1870 (την περίοδο 1870-1895 η Ευρώπη πέρασε μια περίοδο μακράς ύφεσης) ενίσχυσε την ευημερία τής Αργεντινής μεταξύ τού 1880 και τού 1929 (η Αργεντινή κατέστη μία από τις δέκα πλουσιότερες χώρες στον κόσμο) με μία επικερδή οικονομία βασισμένη στην αγροτική παραγωγή.

Το πρόβλημα ήταν ότι η αργεντίνικη άρχουσα τάξη είχε στον έλεγχό της μια σχετικά μικρή ντόπια αγορά μέσα σε ένα κόσμο πολύ πλουσιότερων αρχουσών τάξεων με μεγαλύτερες αγορές. Αυτό το πρόβλημα εμφανιζόταν με πολύ άγριο τρόπο στην Αργεντινή κάθε φορά που η παγκόσμια τιμή των αγροτικών προϊόντων έπεφτε και μαζί μ’ αυτή και τα κέρδη.

1930-1983: Σε αυτό το πρόβλημα προσπάθησε να δώσει λύση η άρχουσα τάξη, μετά τη δεκαετία τού 1930. Διοχέτευσε τα κέρδη από την αγροτική παραγωγή στο κτίσιμο πιο «ανθεκτικών» μεταποιητικών και εξορυκτικών βιομηχανιών με κατεύθυνση μια «προστατευμένη» εσωτερική αγορά. Αυτή την διαδικασία την ξεκίνησαν κυβερνήσεις που εκπροσωπούσαν τα συμφέροντα των γαιοκτημόνων καπιταλιστών, την συνέχισε και την κλιμάκωσε ο Περόν στα τέλη τής δεκαετίας τού ’40, και στον ίδιο δρόμο κινήθηκαν και οι μετα-περονικές κυβερνήσεις τις δεκαετίες τού ’50 και τού ’60. Η βιομηχανική καπιταλιστική τάξη, που τώρα πια επισκίαζε την παλιά αγροτική καπιταλιστική ολιγαρχία, αποτελείτο από δυο διαπλεκόμενες μερίδες: έναν μεγάλο αριθμό ιδιωτών καπιταλιστών που κυριαρχούσαν στη μεσαία και μικρή βιομηχανία και οι κρατικοί γραφειοκράτες (συμπεριλαμβανόμενων των στρατιωτικών) που διαχειρίζονταν τις περισσότερες από τις νέες μεγάλης κλίμακας βιομηχανίες τού σιδήρου, τού χάλυβα, τής παραγωγής ενέργειας και τού πετρελαίου.

Η διαδικασία αναδιάρθρωσης τής οικονομίας έγινε μέσα σε έντονες ταξικές συγκρούσεις, πολιτική αστάθεια ακόμη και με στρατιωτικά πραξικοπήματα.

Τελικά η Αργεντινή πέτυχε την εκβιομηχάνισή της (τη δεκαετία τού ’70 μόνο το 13% τού πληθυσμού απασχολείτο στη γη, σε σύγκριση με το 34% στη βιομηχανία). Η πολεμική ήττα στα νησιά Φοκλαντ σφράγισε το τέλος τής δικτατορίας τού 1976-83.

1983 και έπειτα: Μετά το 1980 η οικονομική κατάσταση στην Αργεντινή (και στις υπόλοιπες χώρες τής περιοχής) επιδεινώνεται. Η “περιοριστική” πολιτική που εγκαινίασε ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός ενίσχυσε την ύφεση και αύξησε το δημόσιο χρέος τής Αργεντινής. Οι εργάτες πίεσαν για να αποκαταστήσουν το χαμένο τους βιοτικό επίπεδο αλλά η ύφεση δεν “επέτρεψε” τέτοιες παροχές. Ο πληθωρισμός έφτασε το 20.000%(!), έγιναν ταραχές και λεηλασίες στα σούπερ μάρκετ αλλά η παλιά μέθοδος των πραξικοπημάτων δεν μπορούσε πια να δουλέψει (τρία πραξικοπήματα επιχειρήθηκαν το 1987-88 αλλά κατέρρευσαν μπροστά στη μαζική λαϊκή αντίσταση).

περίοδος Iα: 1991-98 Ο περονιστής Μένεμ (αντικαταστάτης τού Ρ. Αλφονσίν στην ηγεσία τής χώρας) εισήγαγε την νεοφιλελεύθερη ρύθμιση με πρωτεργάτη τον ΥπΟικ Ντ. Καβάγιο. Ακολούθησαν α) ιδιωτικοποιήσεις (κρατικών επιχειρήσεων, υπηρεσιών και κρατικής ασφάλισης) β) κατάργηση όποιων δασμών είχαν διατηρηθεί γ) ενθάρρυνση τής εισροής των ξένων κεφαλαίων και δ) πρόσδεση τού πέσο με το δολάριο σε αναλογία ένα προς ένα. Η πρώτη αυτή νεοφιλελεύθερη περίοδος βελτίωσε κάπως τα επίσημα οικονομικά στοιχεία (ιδιαιτέρως την τιθάσευση τού πληθωρισμού) αλλά όχι σημαντικά και το βιοτικό επίπεδο των λαϊκών στρωμάτων.

περίοδος Iβ: 1998-2001 Οι βιομηχανίες, που ο αργεντίνικος καπιταλισμός τόσο πολύ προσπαθούσε να φτιάξει για μισό αιώνα, δεν φάνηκαν ικανές να χτυπήσουν τις διεθνείς αγορές. Αντιθέτως, τα ξένα προϊόντα πλημμύρισαν τη χώρα ενώ οι εξαγωγές παρέμεναν χαμηλά. Το αποτέλεσμα ήταν το μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών και η περαιτέρω άνοδος τού δημοσίου χρέους. Η κρίση στη ΝΑ Ασία (1997) οδήγησε σε απόσυρση κεφαλαίων και από την Αργεντινή. Έτσι η χώρα ξαναμπήκε σε ύφεση μόλις δυο χρόνια μετά την ανάκαμψη που είχε από την προηγούμενη ύφεση (“μεξικάνικη κρίση” τού 1994). Οι ντόπιες εταιρίες, μην έχοντας πρόσβαση σε εύκολα δάνεια, προσπάθησαν να περισώσουν τα κέρδη τους μειώνοντας την παραγωγή και τούς μισθούς. Το τελειωτικό χτύπημα ήλθε από την οικονομική κρίση που ξεκίνησε στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες (κρίση dot.com, 2001). Το corralito (περιορισμοί στην κίνηση των τραπεζικών λογαριασμών) που επέβαλε ο επανακάμψας Καβάγιο ήταν μόνο η αφορμή για την εξέγερση (20 Δεκεμβρίου 2001). Ο Ντε λα Ρούα (που είχε αντικαταστήσει το 1999 τον Μένεμ) πρόλαβε να ανέβει στο ελικόπτερο… 

Η (ΚΕΫΝΣΙΑΝΗ) ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ - περίοδος IIα

Η εξέγερση τού Δεκεμβρίου έφερε την κατάρρευση όχι μόνο τής κυβέρνησης αλλά και των νεοφιλελεύθερων πολιτικών –με πρώτη κίνηση την επαναφορά τού εθνικού νομίσματος (Ιανουάριος 2002). Βεβαίως αυτό που ακολούθησε δεν ήταν ούτε “εργατική εξουσία” ούτε “σοσιαλισμός”. Ήταν μια επαναφορά στις κεϋνσιανές πολιτικές διαχείρισης τού αργεντίνικου καπιταλισμού -όπως αυτές που είχαν ακολουθηθεί μετά τον Β΄ ΠΠ. Στην μετά την χρεοκοπία εποχή επανήλθε ο κρατικός παρεμβατισμός με στόχο την επίτευξη «τής οικονομικής ανάπτυξης με κοινωνική ισότητα» χωρίς όμως να θιχτεί σε σημαντικό βαθμό ο πυρήνας τής οικονομίας που παρέμεινε η ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής.

Από την βραχύβια κυβέρνηση τού Ντουάλτε ακόμη και κυρίως από την κυβέρνηση των νεο-περονιστών τού Ν. Κίρχνερ (τού πολιτικού που ανάλαβε την διακυβέρνηση το 2003) ακολουθήθηκε πολιτική παρεμβάσεων στις τιμές και επιδοτήσεις με στόχο την μείωση τής φτώχειας:

α) καθορισμός τιμών και προσφοράς των βασικών καταναλωτικών αγαθών (ενέργεια, τρόφιμα),

β) παροχή επιδοτήσεων για την ενέργεια (περίπου το 2% τού ΑΕΠ) και τις μεταφορές

γ) προσαρμογή των μισθών στον πληθωρισμό.

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο (που είναι οι κύριες πηγές ενέργειας) εισάγονται σε διεθνείς τιμές και μετά παρέχονται σε μειωμένες τιμές στον πληθυσμό (προφανώς οι επιδοτήσεις επιβάρυναν τόσο το εμπορικό όσο και το δημοσιονομικό ισοζύγιο).

Στα πλαίσια τής ίδιας πολιτικής περιοδικά έμπαινε ανώτερο πλαφόν στις τιμές και στην ποσότητα των εξαγωγών διαφόρων βασικών προϊόντων τροφίμων –πολιτική που πολλές φορές δημιουργούσε δυσαρέσκεια στους παραγωγούς και στους εμπόρους και, κάποιες φορές, έλλειψη προϊόντων στην αγορά. Επίσης δημιουργήθηκε κρατική εταιρία ενέργειας, κρατική αεροπορική εταιρία και εθνικοποιήθηκαν (2007) τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά ταμεία (οι πόροι τους χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά κρατικών ομολόγων).

Στο πεδίο τής διαχείρισης τής εργατικής δύναμης καταργήθηκαν οι νόμοι τής ελαστικής εργασίας και επαναφέρθηκαν οι συλλογικές συμβάσεις και τα εργατικά δικαιώματα όπως ίσχυαν πριν την δικτατορία τού Βιντέλα (1976-81). Δημιουργήθηκαν προγράμματα πρόσβασης σε εργατικές κατοικίες σε πόσιμο νερό και σε βασικές ιατρικές υπηρεσίες. Ταυτοχρόνως αυξήθηκαν οι δαπάνες για την παιδεία προς όφελος των φτωχότερων κοινωνικών στρωμάτων.

Στο πεδίο τού Δημόσιου Χρέους, ο Κίρχνερ αρχικά πάγωσε την πληρωμή τού χρέους προς το ΔΝΤ (ανερχόταν στα 9,8 δισ.) αλλά αργότερα το πλήρωσε με μία και μόνο δόση. Χρησιμοποίησε γι’ αυτό τα διεθνή χρηματικά αποθέματα (που είχαν ήδη αρχίσει να αυξάνονται λόγω τής βελτίωσης τής οικονομίας και τού εμπορικού ισοζυγίου) καθώς και ένα δάνειο 1,6 δισ. από την Βενεζουέλα (η οποία αγόρασε ίσης αξίας αργεντίνικα ομόλογα).

Πάντως ακόμη και σήμερα η Αργεντινή παραμένει εκτός διεθνών αγορών χρέους αφού αρνείται πεισματικά να πληρώσει τούς διαφόρων ειδών ιδιώτες ομολογιούχους (κατόχους ομολόγων αξίας 50 δισ. δολαρίων) με τούς οποίους βρίσκεται συνεχώς σε δικαστικές διαμάχες στα διεθνή δικαστήρια.

Οι βασικές αυτές μεταβολές στην οικονομική –αλλά και κοινωνική- πολιτική φαίνεται πως έφεραν αποτέλεσμα. Το πρώτο εξάμηνο που ακολούθησε μετά την χρεοκοπία κατέρρευσε το τραπεζικό σύστημα και το ΑΕΠ έπεσε άλλο ένα 5%. Σταδιακά όμως η κατάσταση μεταστράφηκε. Η στάση πληρωμών, η επαναφορά τού εθνικού νομίσματος και η υποτίμησή του, η «ανάκτηση» τής εσωτερικής αγοράς, η αύξηση των εξαγωγών (σε συνδυασμό και με την ευτυχή συγκυρία τής αύξησης των τιμών των πρώτων υλών) έγιναν εργαλεία για την επανεκκίνηση:

«Ωστόσο, η μείωση [τού ΑΕΠ] διάρκεσε μονάχα ένα τρίμηνο. Τα επόμενα έξι χρόνια η οικονομία αναπτύχθηκε 63%, και εννιά χρόνια μετά τη χρεοκοπία έχει αναπτυχθεί πάνω από 90%. Μέσα σε τρία χρόνια, δηλαδή το πρώτο τρίμηνο τού 2005, η Αργεντινή είχε ξεπεράσει το προ κρίσης επίπεδο τού ΑΕΠ.[…]

Το πιο συνηθισμένο επιχείρημα είναι ότι η Αργεντινή επανήλθε λόγω τής άνθησης των εξαγωγών εμπορευμάτων, που βασίστηκε στη σόγια. Αυτό όμως, δεν είναι αλήθεια. Σε πραγματικούς αριθμούς, οι εξαγωγές συνεισέφεραν μόνο 12% στην ανάπτυξη τής Αργεντινής κατά την διάρκεια τής μεγέθυνσης το 2002-2008. Και μόνον το μισό αυτών των εξαγωγών αφορούσε εμπορεύματα. Από την πλευρά τής ζήτησης, οι καθαρές εξαγωγές είχαν αρνητική πραγματική επιρροή μετά το πρώτο εξάμηνο ανάκαμψης. Στους πρώτους έξι μήνες, οι καθαρές εξαγωγές συνέβαλαν σημαντικά στην συνολική ζήτηση, αλλά ακόμα και σε αυτήν τη σύντομη όσο και σημαντική περίοδο, το μεγαλύτερο κομμάτι τής νέας ζήτησης ήρθε από τις μειωμένες εισαγωγές, μιας και η τοπική παραγωγή αντικατέστησε γρήγορα τα εισαγόμενα αγαθά που ακρίβυναν με την υποτίμηση. Οι βασικοί παράγοντες τής πραγματικής ανάπτυξης ήταν η εγχώρια κατανάλωση και οι επενδύσεις.

Προφανώς, οι εξαγωγές συνέβαλαν και με άλλους τρόπους στην ανάκαμψη τής οικονομίας μετά την υποτίμηση. Ιδίως προσέφεραν το αναγκαίο συνάλλαγμα για την κάλυψη των εισαγωγών. Αυτός είναι άλλωστε ο πρωταρχικός περιορισμός μιας χώρας που δεν έχει δικό της «σκληρό» νόμισμα, όπως είναι για παράδειγμα το αμερικάνικο δολάριο. Μια χώρα μπορεί να καλύψει τούς εγχώριους λογαριασμούς στο δικό της νόμισμα, αλλά χρειάζεται συνάλλαγμα για να αποφύγει μια κρίση στο ισοζύγιο πληρωμών. Επίσης, ένας φόρος στα απροσδόκητα κέρδη των εξαγωγέων συνέβαλε σημαντικά στα κρατικά έσοδα κατά την διάρκεια τής αρχικής επέκτασης».4

Όσοι ισχυρίζονται πως η άνοδος τής τιμής τής σόγιας ήταν η αιτία που διασώθηκε και επιβίωσε η Αργεντινή μάλλον πλανώνται (αναλυτικά στα Σχετικά: 1, 2). Όντως η άνοδος των διεθνών τιμών των πρώτων υλών έπαιξε τον ρόλο της αλλά δεν αρκεί για να στηρίξει αυτήν την (νεοφιλελεύθερη) αφήγηση. Στον παρακάτω Πίνακα φαίνεται η πορεία τού ΑΕΠ και διάφορων τομέων τής οικονομίας (με βάση το 100 για το έτος 1999) που αποδεικνύουν ότι η ανάπτυξη ήταν συντονισμένη και ισοβαρής και δεν αφορούσε μόνο στην αγροτική παραγωγή αλλά και στην ενέργεια και στις μεταφορές και στις κατασκευές και στην βιομηχανία.

 

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2007/2000

ΑΕΠ

100

99,2

94,8

84,5

91,9

100,2

109,4

118,7

129,1

30%

Agriculture, Hunting, Forestry

100

98,3

98,6

96,9

103,7

102,7

114,7

116,4

128,4

31%

Manufacturing

100

96,2

89,1

79,3

92,0

103,0

110,7

120,6

129,7

35%

Construction

100

90,7

80,2

53,4

71,8

92,9

111,8

131,8

144,9

60%

Electricity, Gas, Water supply

100

106,6

107,8

104,5

111,8

119,0

125,0

131,2

141,3

33%

Transport, Storage, Communications

100

101,7

97,0

89,4

96,7

109,6

125,9

142,9

162,4

60%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Exports of Goods and Services

100

102,7

105,5

108,7

115,3

124,6

141,4

151,7

165,6

61%

Imports of Goods and Services

100

99,8

95,9

47,9

65,9

92,3

110,8

127,9

154,1

54%

Προφανώς η ανάπτυξη δεν ξεκίνησε αμέσως μετά την χρεοκοπία αλλά 1-1,5 έτος είναι ένα εύλογο χρονικό διάστημα για να αναδιοργανωθεί και να ανασυνταχτεί ένας κατεστραμμένος παραγωγικός μηχανισμός.    

Συνοπτικά, στο διάστημα 2003-08:

- Αυξήθηκε με πολύ μεγάλους ρυθμούς το ΑΕΠ και το εμπορικό πλεόνασμα.

- Η βιομηχανία αναβίωσε, αφού τα προϊόντα της απορροφούνται πια από την εσωτερική αγορά.

- Το δημοσιονομικό ισοζύγιο ήταν θετικό και το δημόσιο χρέος (%ΑΕΠ) μειωνόταν σταθερά.

- Αυξήθηκαν οι Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ).

- Αυξήθηκαν τα συναλλαγματικά αποθέματα παρότι το πέσο υποτιμάται συνεχώς σε σχέση με το δολάριο.

- Μειώθηκε δραστικά η ανεργία και η φτώχεια (η ακραία φτώχεια έπεσε από το 27,5% τον Οκτ. 2002 στο 4,4% το β΄ εξαμ. 2008) και αυξήθηκαν οι μισθοί.

- Μειώθηκε η ανισοκατανομή εισοδήματος.

[Η Αργεντινή μπορεί να είναι μια χώρα που πάντοτε ξεχώριζε σε επίπεδο ανάπτυξης παραγωγικών δυνάμεων από τις υπόλοιπες χώρες τής Λατ. Αμερικής αλλά αυτό δεν απέκλειε την ύπαρξη ακραίων χαρακτηριστικών φτώχειας («το 62% τού πληθυσμού δεν έχει αποχέτευση, το 58% δεν έχει παροχή αερίου και το 33% δεν έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό» -J. Roldan, αρχισυντάκτης τής αριστερής εφημερίδας Hoy!). Η χρεοκοπία τού 2001 ενέτεινε ακόμη περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά. Όμως οι πολιτικές τής κυβέρνησης μετά το 2001 είχαν ως αποτέλεσμα την σταδιακή μείωση τού πληθυσμού που βρίσκεται κάτω από το όριο τής φτώχειας: από 57,5% τον Οκτ. 2002 σε 15,3% το β΄ εξάμηνο τού 2008]

Το ίδιο επιτυχημένες ήταν και οι πολιτικές που αύξησαν τούς μισθούς. Βεβαίως υπάρχουν –μάλλον βάσιμες- κατηγορίες ότι δεν δίνονται οι πραγματικές τιμές τού πληθωρισμού κάτι που σημαίνει ότι η εικόνα των μισθών και τής φτώχειας είναι λιγότερο ειδυλλιακή από αυτήν που παρουσιάζεται. Στο παρακάτω διάγραμμα φαίνεται η μεταβολή των μισθών υπολογισμένων με δυο διαφορετικές μεθόδους.

Ο Wage Equalisation Index δείχνει την μεταβολή των μισθών παίρνοντας υπόψη του τον πληθωρισμό και την σχέση πέσο-δολαρίου –και νομίζω πως είναι πιο αντικειμενικός για να περιγράψει πόσο αυξήθηκε η πραγματική αγοραστική δύναμη των μισθών.  

[Επιπλέον υπάρχουν κατηγορίες ότι το κυβερνόν κόμμα αφενός εξαγοράζει συνδικαλιστικά στελέχη και αφετέρου καταδιώκει αντιπολιτευόμενα στελέχη τού συνδικαλιστικού κινήματος και τής Αριστεράς ώστε να ελέγχει τις αντιδράσεις των εργαζομένων.]    

Διάγραμμα: ΑΕΠ (1994-2013) και ποσοστό ανεργίας (2002-2013)

Διάγραμμα: Εμπορικό Ισοζύγιο (1980-2013)

Η συνέχεια και τα "Σχετικά" στο δεύτερο μέρος

 

Το σχόλιό σας
Για να σχολιάσετε το άρθρο πρέπει να κάνετε Login στο Capital.gr
Αξιολογήστε το άρθρο
3 ψήφοι

 Εκτύπωση
 Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog
# Οταν οι ανθρωποι κανουν σχεδια ο Θεος γελαει.
# Για το παιχνίδι στα χρηματιστήρια: "Πρόκειται για μια δραστηριότητα που απαιτεί λίγο χρόνο και σου επιτρέπει, διατρέχοντας κάποιο μικρό κίνδυνο, να απαλλάξεις τον εχθρό σου από τα χρήματά του".


Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις
6/10Το καμπανάκι δεν χτυπά μόνο για τις Τράπεζες