cornelsen
ένθεν κι ένθεν, εκείθεν και εντεύθεν
Σύνδεσμοι


Περισσότερος πόνος – κανένα όφελος για την Ελλάδα από τη συμφωνία
2731 αναγνώστες
Τρίτη, 17 Απριλίου 2012
11:27

Προφανώς, υπάρχουν πολλές καλές εναλλακτικές λύσεις εάν οι ευρωπαϊκές αρχές ενδιαφερόντουσαν να ανακάμψει γρήγορα η Ελλάδα. Το Δεκέμβριο, η ΕΚΤ δάνεισε $ 638 δις στις ευρωπαϊκές τράπεζες με 1% επιτόκιο. Σύντομα πρόκειται να διαθέσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια ακόμα προς τις Τράπεζες. Αν ήθελε, θα μπορούσε να διαμεσολαβήσει η ΕΚΤ για μια πολύ μεγαλύτερη διαγραφή τού χρέους από αυτήν που τώρα συζητιέται, και να επιτρέψει την Ελλάδα να ακολουθήσει επεκτατική δημοσιονομική πολιτική χορηγώντας της δάνεια με πολύ χαμηλά επιτόκια ώστε να αναρρώσει σχετικά γρήγορα. Καθ’ εαυτού, στην παρούσα στιγμή η ΕΚΤ δεν είναι διατεθειμένη να δεχθεί ούτε καν την ίδια μείωση που θα δεχθούν οι ιδιώτες ομολογιούχοι, δείχνοντας τρομερή ακαμψία που φαίνεται ακραία δεδομένης τής κατάστασης. Αξίζει λοιπόν να εξετάσουμε τι θα γινόταν αν η Ελλάδα αποχωρούσε από το ευρώ και έκανε αθέτηση πληρωμών στο εξωτερικό χρέος.

 

Το πλησιέστερο ιστορικό παράδειγμα τέτοιας αθέτησης πληρωμών και υποτίμησης είναι η Αργεντινή, τον Δεκέμβριο τού 2001. Λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Γενάρη τού 2002, η Αργεντινή εγκατέλειψε τη σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία τού πέσο, που είχε καθηλωθεί στο ένα πέσο προς ένα δολάριο. Το άμεσο αποτέλεσμα ήταν η επιδείνωση της χρηματοοικονομικής κρίσης και η κατάρρευση τού τραπεζικού συστήματος. Η Αργεντινή έχασε περίπου 5% τού ΑΕΠ το πρώτο τρίμηνο τού 2002. Ωστόσο, η μείωση διάρκεσε μονάχα ένα τρίμηνο. Τα επόμενα έξι χρόνια η οικονομία αναπτύχθηκε 63%, και εννιά χρόνια μετά τη χρεοκοπία έχει αναπτυχθεί πάνω από 90%. Μέσα σε τρία χρόνια, δηλαδή το πρώτο τρίμηνο τού 2005, η Αργεντινή είχε ξεπεράσει το προ κρίσης επίπεδο τού ΑΕΠ. Έως το 2007 είχε ξεπεράσει και το επίπεδο τής ιστορικής της τάσης -δηλαδή το επίπεδο τού ΑΕΠ που θα είχε πετύχει αν είχε αποφύγει εντελώς την ύφεση και συνέχιζε να αναπτύσσεται με τον μέσο ιστορικό ρυθμό της. Αυτό φαίνεται στο Γράφημα 6, που δείχνει την πορεία ανάκαμψης τής Αργεντινής (επάνω οριζόντιος άξονας) και την πραγματική απόδοση τής παραγωγής στην Ελλάδα (κάτω οριζόντιος άξονας) κατά τη διάρκεια τής ύφεσης και τής προβλεπόμενης ανάκαμψης. Και στις δύο περιπτώσεις το μέγιστο επίπεδο τού προ κρίσης ΑΕΠ έχει οριστεί στο 100. Όπως μπορεί να δει κανείς, ούτε το ΑΕΠ τής ιστορική τάσης ούτε το επίπεδο τού προ κρίσης ΑΕΠ εμφανίζονται στον ορίζοντα τής τωρινής τροχιάς τής Ελλάδας.

 


 

Αξίζει να σημειωθούν οι μεγάλες κοινωνικές συνέπειες τής ανάκαμψης για την Αργεντινή. Μολονότι η οικονομία πέρασε από σύντομη επιβράδυνση κατά την διάρκεια τής παγκόσμιας ύφεσης τού 2009, η απασχόληση στην Αργεντινή βρίσκεται σε επίπεδο ρεκόρ. Η φτώχεια και ακραία φτώχεια έχουν μειωθεί κατά δύο τρίτα, και οι κοινωνικές δαπάνες έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί σε πραγματικούς αριθμούς, μετά την αθέτηση πληρωμών.

 

---ο---

Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Αργεντινή έκανε τη σωστή επιλογή όταν προχώρησε σε αθέτηση πληρωμών τού εξωτερικού της χρέους και αποδέσμευση από την συναλλαγματική ισοτιμία, αντί για την παράταση τής προηγούμενη πολιτικής τής εσωτερικής υποτίμησης. Παρ’ όλα αυτά οι περισσότεροι αναλυτές επιμένουν ότι μια τέτοια κίνηση θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την Ελλάδα. Αξίζει να εξετάσουμε το βαθμό στον οποίο αυτό αληθεύει.

 

Το πιο συνηθισμένο επιχείρημα είναι ότι η Αργεντινή επανήλθε λόγω τής άνθησης των εξαγωγών εμπορευμάτων, που βασίστηκε στη σόγια.

 

Αυτό όμως, δεν είναι αλήθεια. Σε πραγματικούς αριθμούς, οι εξαγωγές συνεισέφεραν μόνο 12% στην ανάπτυξη τής Αργεντινής κατά την διάρκεια τής μεγέθυνσης το 2002-2008. Και μόνον το μισό αυτών των εξαγωγών αφορούσε εμπορεύματα. Από την πλευρά τής ζήτησης, οι καθαρές εξαγωγές είχαν αρνητική πραγματική επιρροή μετά το πρώτο εξάμηνο ανάκαμψης. Στους πρώτους έξι μήνες, οι καθαρές εξαγωγές συνέβαλαν σημαντικά στην συνολική ζήτηση, αλλά ακόμα και σε αυτήν τη σύντομη όσο και σημαντική περίοδο, το μεγαλύτερο κομμάτι τής νέας ζήτησης ήρθε από τις μειωμένες εισαγωγές, μιας και η τοπική παραγωγή αντικατέστησε γρήγορα τα εισαγόμενα αγαθά που ακρίβυναν με την υποτίμηση. Οι βασικοί παράγοντες τής πραγματικής ανάπτυξης ήταν η εγχώρια κατανάλωση και οι επενδύσεις.

 

Προφανώς, οι εξαγωγές συνέβαλαν και με άλλους τρόπους στην ανάκαμψη τής οικονομίας μετά την υποτίμηση. Ιδίως προσέφεραν το αναγκαίο συνάλλαγμα για την κάλυψη των εισαγωγών. Αυτός είναι άλλωστε ο πρωταρχικός περιορισμός μιας χώρας που δεν έχει δικό της «σκληρό» νόμισμα, όπως είναι για παράδειγμα το αμερικάνικο δολάριο. Μια χώρα μπορεί να καλύψει τούς εγχώριους λογαριασμούς στο δικό της νόμισμα, αλλά χρειάζεται συνάλλαγμα για να αποφύγει μια κρίση στο ισοζύγιο πληρωμών. Επίσης, ένας φόρος στα απροσδόκητα κέρδη των εξαγωγέων συνέβαλε σημαντικά στα κρατικά έσοδα κατά την διάρκεια τής αρχικής επέκτασης.

 

Αλλά οι εξαγωγές θα διαδραμάτιζαν παρόμοιο ρόλο και στην ελληνική οικονομία. Οι ελληνικές εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και ο τουρισμός, είναι περίπου διπλάσιες ως ποσοστό τού ΑΕΠ από ότι ήταν τής Αργεντινής την στιγμή τής χρεοκοπίας και τής υποτίμησης. Όπως και στην Αργεντινή, μετά την υποτίμηση αυτές οι εξαγωγές θα γίνουν σημαντικότερες σε σχέση με την υπόλοιπη οικονομία –και όχι απλά επειδή θα είναι φθηνότερες προς τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά επειδή κάθε ευρώ ή δολάριο που θα φέρνουν θα έχει μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη στο εσωτερικό τής χώρας. Ο συνηθισμένος μύθος ότι η Ελλάδα δεν θα ευνοηθεί από μια υποτίμηση όσο ευνοήθηκε η Αργεντινή επειδή «δεν έχει τίποτα να εξάγει» είναι λάθος και στις δύο περιπτώσεις: η Ελλάδα εξάγει πολύ περισσότερα σε σχέση με την οικονομία της από ότι έκανε η Αργεντινή, και η ανάκαμψη τής Αργεντινής δεν βασίστηκε στις εξαγωγές.

 

Πώς λοιπόν ανέκαμψε η οικονομία τής Αργεντινής αν όχι χάρη στην άνθηση των εξαγωγών εμπορευμάτων, όπως συχνά αλλά παραπλανητικά αναφέρεται;

 

Εφαρμόστηκαν διάφορες πολιτικές που συνέβαλαν σημαντικά στην ανάκαμψη τής Αργεντινής, αλλά το βασικότερο ήταν

[α] ότι η Αργεντινή λυτρώθηκε από το βάρος τού μη βιώσιμου χρέους, και

[β] ίσως κάτι ακόμη πιο σημαντικό ήταν ότι απελευθερώθηκε από την προκυκλική πολιτική που καθιστούσε την ανάκαμψη αδύνατη, και ως εκ τούτου μπόρεσε να υιοθετήσει μια αναπτυξιακή μακροοικονομική πολιτική.

 

Τις ίδιες πολιτικές αλλαγές θα μπορούσε να υιοθετήσει και η Ελλάδα, αν έβγαινε από την ευρωζώνη και κήρυσσε αθέτηση πληρωμών στο εξωτερικό της χρέος. Αυτές ακριβώς έκαναν τη διαφορά μεταξύ τής αιώνιας ύφεσης και τής στασιμότητας, που προκαλούσε η προηγούμενη πολιτική, και τής αξιόλογης οικονομικής ανάκαμψης που ακολούθησε. Κατά κάποιον τρόπο, η Ελλάδα μπορεί πολύ καλύτερα απ’ ότι τότε η Αργεντινή να ανακάμψει από την κρίση η οποία θα ακολουθήσει άμεσα την χρεοκοπία και την υποτίμηση. Καθώς το δημόσιό της χρέος είναι κυρίως εξωτερικό, η επίπτωση που θα έχει η χρεοκοπία στο εσωτερικό χρηματοπιστωτικό σύστημα περιορίζεται. Το μεγαλύτερο μέρος τού χρέους διέπεται σήμερα από το ελληνικό δίκαιο, κι έτσι περιορίζεται η δυνατότητα των πιστωτών να κινηθούν δικαστικά ενάντια τής κυβέρνησης. Ωστόσο, τα καινούργια ομόλογα που προσφέρει η ελληνική κυβέρνηση στην ανταλλαγή ομολόγων θα διέπονται από το αγγλικό δίκαιο.

 

[Μπορεί η Ελλάδα να αποφύγει «τιμωρία» από τούς πιστωτές της σε περίπτωση διαγραφής τού χρέους της;]

 

Επίσης, αν τυχόν οι ευρωπαϊκές αρχές ήθελαν να τιμωρήσουν την Ελλάδα για την χρεοκοπία και την έξοδο από το ευρώ, η Ελλάδα έχει πολύ περισσότερες ενδεχόμενες πηγές συναλλάγματος και επενδύσεων από ότι είχε η Αργεντινή το 2002. Η Αργεντινή τα πρώτα χρόνια δεν είχε πουθενά να στραφεί για δάνεια. Σήμερα, υπάρχουν πολλές χώρες με μεγάλα αποθεματικά, που ίσως είναι διατεθειμένες να επενδύσουν όταν θα έχει αναζωογονηθεί η προοπτική τής ανάπτυξης στην Ελλάδα, όσο και αν θα ήθελαν τυχόν οι πιστωτές να την τιμωρήσουν.

 

Η Αργεντινή αποκόπηκε από τον διεθνή δανεισμό μετά την χρεοκοπία. Τα πράγματα όμως ήταν ακόμα χειρότερα: οι μεγαλύτεροι επίσημοι δανειστές, υπό την ηγεσία τού ΔΝΤ, απέσυραν από την οικονομία τής Αργεντινή καθαρά 4 δις δολάρια, ή 4% τού ΑΕΠ το 2002. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι και σχεδόν όλος ο τύπος προέβλεπε ότι η Αργεντινή θα αντιμετώπιζε έναν μακροχρόνιο εφιάλτη μετά την χρεοκοπία/υποτίμηση. Το ΔΝΤ άσκησε τρομερή πίεση στην Αργεντινή να αποπληρώσει στο μέγιστο δυνατόν τούς πιστωτές της και να δεχτεί μια σειρά από οικονομικά μέτρα που η κυβέρνηση τής Αργεντινής θεωρούσε πως θα διέκοπταν την ανάκαμψή της. Όταν η Αργεντινή αρνήθηκε να υποκύψει και το Σεπτέμβριο τού 2003 μπήκε σε τεχνική χρεοκοπία ως προς το ΔΝΤ αντί να δεχθεί τούς όρους του, υπήρχε μεγάλος φόβος ότι η χώρα θα ήταν αποκομμένη ακόμα και από την εμπορική πίστωση -αφού το ΔΝΤ είχε, υποτίθεται την δύναμη να την διακόψει. Ως τότε καμία χώρα μεσαίου εισοδήματος δεν είχε αθετήσει τα χρέη της προς το ΔΝΤ, μόνον κάποια λεγόμενα ‘αποτυχημένα κράτη’. Αλλά όταν η Αργεντινή χρεοκόπησε ως προς το Ταμείο το 2003, το ΔΝΤ υποχώρησε και έκανε ανακύκληση στο χρέος τής χώρας.

 

Αυτά έχουν σημασία γιατί δείχνουν ότι είναι πολύ πιθανόν να αποτύχουν οι προσπάθειες ακόμη και των πιο ισχυρών πιστωτών να τιμωρήσουν μια χρεοκοπία Στην σύγχρονη ιστορία τουλάχιστον, κάποιες χρεοκοπημένες χώρες έχουν ανακάμψει αρκετά ή εξαιρετικά καλά, όπως το παράδειγμα τής Αργεντινής το 2001, τής Ρωσίας το 1998 ή τού Εκουαδόρ το 2008. Πράγματι, ένα κοινό μοτίβο τής πρόσφατης εμπειρικής βιβλιογραφίας σχετικά με τις κρατικές χρεοκοπίες είναι η αδυναμία να εντοπιστούν οι στατιστικά σημαντικές επιπτώσεις που συνδέονται με επεισόδια χρεοκοπίας. Μάλιστα η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε κείνο το σημείο που, δεδομένων τού μεγάλου μεγέθους τής αναμενόμενης διαγραφής χρέους που ήδη προετοιμάζεται όσο και των δυσοίωνων προοπτικών για το μέλλον, θα χρειαστεί μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι να μπορέσει να δανειστεί ξανά από τις ιδιωτικές κεφαλαιαγορές. Σ’ αυτήν την φάση δηλαδή, τα νέα δάνεια ίσως έρθουν νωρίτερα αν η κυβέρνηση εξαλείψει το μεγαλύτερο κομμάτι τού χρέους από τα βιβλία τού κράτους και επιστρέψει στην ανάπτυξη.

 

[Διαγραφή χρέους – επιστροφή σε εθνικό νόμισμα]

 

Το μεγαλύτερο εμπόδιο που έχει επισημανθεί είναι το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν έχει πια δικό της νόμισμα. Θα έπρεπε λοιπόν να επαναφέρει τη δραχμή. Αν και αυτό δημιουργεί ενδεχομένως κάποια σοβαρά προβλήματα λογιστικών μετατροπών, είναι δύσκολο να πούμε ότι, από μόνο του, θα έκανε την Ελλάδα να διαφέρει απ’ όλες τις άλλες χώρες που βρέθηκαν αντιμέτωπες παρόμοιες καταστάσεις. Υπήρχαν βέβαια και άλλες χώρες εκτός τής Αργεντινής που υπέστησαν σοβαρές οικονομικές κρίσεις που σχετίζονται με την υποτίμηση, για παράδειγμα η Νότια Κορέα, η Ινδονησία και η Ταϊλάνδη κατά τη διάρκεια τής ασιατικής οικονομικής κρίσης τού 1997-98. Αλλά καμία από αυτές δεν γνώρισε την απώλεια τής παραγωγής και μαζί την αργή ανάκαμψη που προβλέπεται σήμερα για την Ελλάδα.

 

Η επιλογή για χρεοκοπία και έξοδος για την Ελλάδα θα ήταν μια δύσκολη απόφαση και προφανώς είναι γεμάτη κινδύνους. Πολλά θα εξαρτιόντουσαν από το πόσο επιδέξια και γρήγορα θα μπορούσαν οι αρχές να προσπεράσουν την οικονομική κρίση, που θα ακολουθούσε και να ξεκινήσει η οικονομική ανάκαμψη. Όπως προαναφέρθηκε, στην Αργεντινή χρειάστηκε μόνο ένα τρίμηνο για να επανέλθει στην οικονομική ανάπτυξή μετά την αθέτηση πληρωμών και την υποτίμηση.

 

Στην περίπτωση τής Ελλάδας, είναι αδύνατο να γνωρίζουμε εκ των προτέρων πόσο επώδυνη θα είναι η χρηματοπιστωτική κρίση και η επακόλουθη μείωση τής παραγωγής και απασχόλησης, εάν αποφάσιζε η κυβέρνηση να προχωρήσει σε αθέτηση πληρωμών και έξοδος από το ευρώ. Και αυτό είναι που κάνει την απόφαση δύσκολη για την κυβέρνηση και για οποιοδήποτε πολιτικό κόμμα. Από την άλλη πλευρά όμως, δεν είναι γνωστό πότε θα αρχίσει η ελληνική οικονομία να ανακάμπτει στο πλαίσιο τού τρέχοντος προγράμματος. Έτσι, μολονότι το σημερινό πρόγραμμα έχει αποτύχει παταγωδώς και αναμένεται να συνεχίσει να αποτυγχάνει στο άμεσο μέλλον, υπάρχει σημαντική αβεβαιότητα σχετικά με τις επιπτώσεις και των δύο επιλογών. Και για τούς πολιτικούς ηγέτες, μπορεί να είναι ευκολότερο να δεχθούν το πρόγραμμα τής Τρόικας, σαν -όπως οι ευρωπαϊκές αρχές και το μεγαλύτερο μέρος των μέσων ενημέρωσης υποστηρίζουν- να μην υπάρχει άλλη επιλογή.

 

Αλλά η ιδέα ότι η αθέτηση πληρωμών και η έξοδος θα ήταν μια καταστροφή τής τάξης τής Μεγάλης Ύφεσης είναι ψευδής.

 

Η Μεγάλη Ύφεση, δεν ήταν το αποτέλεσμα ενός μεμονωμένου γεγονότος. Ήταν μια μακρά σειρά από κακές πολιτικές αποφάσεις επί μια σειρά ετών -κατά κάποιο τρόπο παρόμοιες με την πορεία τής «εσωτερικής υποτίμησης» που έχει ήδη οριστεί για την Ελλάδα από τις ευρωπαϊκές αρχές. Η αθέτηση πληρωμών και η έξοδος πιθανά θα φέρουν μια χρηματοοικονομική κρίση, αλλά από μόνα τους, δεν θα προκαλέσουν καμία Μεγάλη Ύφεση. Λαμβάνοντας υπόψη την πρόγνωση για την Ελλάδα στο πλαίσιο τού τρέχοντος προγράμματος, καθώς και τη πιθανότητα να συνεχίσει να μαστίζεται από επαναλαμβανόμενες κρίσεις που ίσως μάλιστα εκτροχιαστούν σε μια χαοτική χρεοκοπία, η επιλογή τής προγραμματισμένης αθέτησης πληρωμών και τής εξόδου θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η πιο συνετή επιλογή. Θα πρέπει λοιπόν να ληφθεί σοβαρά υπόψη ως μια εναλλακτική λύση.

 

Σχετικά:

1. Weisbrot and Krugman are Wrong: Greece cannot pull off an Argentina

2. Από την οικονομική άνθηση στην κρίση τού 1930

 

 

Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα τής εργασίας που γράφτηκε από τούς Μ. Βάισμπροτ και Χ.-Α. Μοντετσίνο για το Center for Economic and Policy Research (www.cepr.net), όπως μεταφράστηκε στα ελληνικά από την κα Χρ. Λαζαρίδη. Η φιλοξενία τού παραπάνω άρθρου από το blog μου στοχεύει στο να καταδείξει ότι το δίπτυχο «μονομερής διαγραφή τού δημόσιου χρέους – επιστροφή σε εθνικό νόμισμα» αποτελεί, ακόμη και εντός συστήματος, μια λύση για το ελληνικό πρόβλημα -που στην πραγματικότητα δεν είναι μόνο ελληνικό- παρ’ ότι η σχετική συζήτηση έχει «απαγορευθεί» -τουλάχιστον μέχρι σήμερα- σε όλα τα καθεστωτικά Μέσα Μαζικής Εξαπάτησης.

 

 

 

Το σχόλιό σας
Για να σχολιάσετε το άρθρο πρέπει να κάνετε Login στο Capital.gr
Αξιολογήστε το άρθρο
7 ψήφοι

 Εκτύπωση
 Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog
# Οταν οι ανθρωποι κανουν σχεδια ο Θεος γελαει.
# Για το παιχνίδι στα χρηματιστήρια: "Πρόκειται για μια δραστηριότητα που απαιτεί λίγο χρόνο και σου επιτρέπει, διατρέχοντας κάποιο μικρό κίνδυνο, να απαλλάξεις τον εχθρό σου από τα χρήματά του".


Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις