cornelsen
ένθεν κι ένθεν, εκείθεν και εντεύθεν
Σύνδεσμοι


Αρκούντως «σοσιαλιστικό» το κράτος για τούς κατέχοντες
1782 αναγνώστες
Δευτέρα, 7 Νοεμβρίου 2011
09:55

Ιδιωτικοποίηση στα κέρ­δη, αλλά σοσιαλισμός στις ζημιές!

 

Την άνοιξη του 2008, ο πρόεδρος Μπους αρνήθηκε να υπογρά­ψει νόμο που πρόσφερε (έναντι 6 δισ. ευρώ ετησίως) ιατρο­φαρμακευτική περίθαλψη σε 9 εκατομμύρια φτωχά παιδιά. Τη θεωρούσε «περιττή δαπάνη». Έξι μήνες αργότερα, όσα κι αν έδινε για να βοηθήσει τα καθάρματα της Γουόλ Στριτ, δεν του φαίνονταν αρκετά. Για το νεοφιλελευθερισμό ο κόσμος έχει αναποδογυρίσει: σοσιαλισμός για τους πλούσιους και άγριος καπιταλι­σμός για τους υπόλοιπους.


Άγγελος Καλοδούκας

 

Στο τελευταίο μας σημείωμα είχαμε αφήσει μια εκκρεμότητα. Η εκκρεμότητα αυτή αφορά στο μέγεθος τού σύγχρονου (αστικού) κράτους. Σύμφωνα με την συγκριτική μελέτη The size and performance of public sector activities in Europe που εκπόνησαν οι H. Handler, M. Schratzenstaller (staff members of the Austrian Institute of Economic Research), B. Koebel (University of Strasbourg) and Ph. Reiss (University of Madgeburg), το μέγεθος τού κράτους μπορεί να μετρηθεί μέσα από τρία διαφορετικά κριτήρια. Όπως αναφέρουν οι παραπάνω συγγραφείς αυτό μπορεί να γίνει «using the share of government employment […] using the share of public expenditures [και] using the tax ratio».

Θα αφήσουμε προς το παρόν τον πληθυσμό των Δ.Υ. και θα μείνουμε στις κρατικές δαπάνες. Για να είμαστε ακόμη πιο καθαροί ας κρατήσουμε και την διευκρίνιση των συγγραφέων:

«General public services are composed of expenditures for executive and legislative organs, financial and fiscal affairs, external affairs; foreign economic aid; general services; basic research; R&D, general public services; public debt transactions; and transfers of a general character between different levels of government».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέλιξη των κρατικών δαπανών –και επομένως η εξέλιξη τού μεγέθους τού κράτους- των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών στην πορεία των τελευταίων 150 ετών. Σύμφωνα με τούς V. Tanzi και L. Schuknect, το ποσοστό των κρατικών δαπανών («all government spending») ως προς το ΑΕΠ των επτά κυριότερων χωρών (Καναδάς, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Σουηδία, Βρετανία και ΗΠΑ)

ξεκίνησε από το 10,8% το 1870 (στην έναρξη τής επιθανάτιας κρίσης τού προ-μονοπωλιακού καπιταλισμού)

συνέχισε στο 23,8% το 1937 (στην εποχή που χτιζόταν η κεϋνσιανή ρύθμιση τού μονοπωλιακού καπιταλισμού)

για να φτάσει στο 41,9% το 1980 (στην έναρξη τής εποχής τής νεοφιλελεύθερης ρύθμισης τού μονοπωλιακού καπιταλισμού). 

Τι θα περίμενε να δει κανείς για τα επόμενα χρόνια εν μέσω τής –θριαμβευτικής- εξάπλωσης τού νεοφιλελευθερισμού; Όχι πάντως αυτό που συνέβη: το ποσοστό των κρατικών δαπανών ανεβαίνει στο 43% τού ΑΕΠ το 1990 και στο 45% το 1996. Το 2003 οι έξι από τις παραπάνω χώρες για τις οποίες διαθέτουμε στοιχεία –πλην τής Γερμανίας που έτσι κι αλλιώς πάντα βρισκόταν πάνω από τον μ.ο. των επτά χωρών-  φτάνουν στον μέσο όρο τού 46,8%.

All Government Spending % of GDP
  1870 1920 1937 1960 1980 1990 1996
Canada n.a. n.a. 25.0 28.6 38.8 46.0 44.7
France 12.6 16.7 29.0 34.6 46.1 49.8 55.0
Germany 10.0 27.6 34.1 32.4 47.9 45.1 49.1
Italy 13.7 25.0 31.1 30.1 42.1 53.4 52.7
Sweden 5.7 10.9 16.5 31.0 60.1 59.1 64.2
UK 9.4 26.2 30.0 32.2 43.0 39.9 43.0
USA 7.3 12.1 19.7 27.0 31.4 32.8 32.4
Average 10.8 19.6 23.8 28.0 41.9 43.0 45.0

Source: Vito Tanzi and Ludger Schuknect Public Spending in the 20th Century: A Global Perspective (Cambridge Univ. Press, 2000), chapter I

Εύγλωττη είναι η εικόνα που παρουσιάζει το σχετικό διάγραμμα των Κρατικών Δαπανών των ΗΠΑ (US Government Spending) % ΑΕΠ (1903-2010).


Όπως είναι προφανές, ΚΑΙ για τις ΗΠΑ -που βρίσκεται στην πρωτοπορία τής νεοφιλελεύθερης "μεταρρύθμισης"- η αυξητική τάση των κρατικών δαπανών είναι μόνιμο χαρακτηριστικό και τής νεοφιλελεύθερης περιόδου! Ενώ μέχρι το τέλος τού προ-μονοπωλιακού καπιταλισμού (που συμπίπτει χρονικά με το τέλος τού καπιταλισμού τής απόλυτης υπεραξίας) το ποσοστό είναι μονίμως κάτω από το 10%, όταν αρχίζει να δομείται ο καπιταλισμός τής σχετικής υπεραξίας (από τις αρχές τού 20ου αιώνα) το ποσοστό αυτό αρχίζει να ανεβαίνει σταθερά είτε επικρατεί η κεϋνσιανή είτε η νεοφιλελεύθερη διαχείριση τού (μονοπωλιακού πλέον) καπιταλισμού. Το 1970  φτάνει -χοντρικά- στο 30% και το 2010 στο 40%.

Μπορεί  οι θεωρητικοί τού νεοφιλελευθερισμού και οι παπαγάλοι τους να μας κάνουν μαθήματα για το «σπάταλο κεϋνσιανό (αστικό) κράτος» αλλά το νεοφιλελεύθερο (επίσης αστικό) κράτος δεν πηγαίνει καθόλου πίσω σε «σπατάλες». Για την ακρίβεια η σχέση τού καπιταλισμού με το κράτος (του) στο θέμα που εξετάζουμε δεν έχει αλλάξει παρά μόνο σε ένα σημείο: αφού με κοινωνικούς πόρους έστησε μεγάλες δημόσιες επιχειρήσεις από το 1930 ως το 1980, στην συνέχεια τις χάρισε στο ιδιωτικό κεφάλαιο μέσω ενός κύματος αποκρατικοποιήσεων. Κατά τα άλλα οι κρατικές δαπάνες εξακολουθούν αναγκαστικά να χρηματοδοτούν τόσο τον τομέα αναπαραγωγής τής εργατικής δύναμης (δημόσια υγεία, δημόσια παιδεία, δημόσια ασφάλιση) όσο και τις λειτουργίες τού βασικού πυρήνα τού κράτους (πολεμικές δαπάνες, δαπάνες αστυνόμευσης και διακυβέρνησης). Επιπλέον φορτώνονται στον κρατικό προϋπολογισμό τα έξοδα για τόκους (που καταλήγουν ως «εύκολα» και άκοπα κέρδη στις τσέπες τού χρηματιστικού κεφαλαίου) αλλά και τα χρέη που αφήνουν πίσω τους μετά την κατάρρευσή τους οι διάφορες Lehman Brothers (από το 2008 μέχρι σήμερα οι πολιτικοί διαχειριστές τού συστήματος φόρτωσαν στην κοινωνία χρέος ίσο με το 1/4 τού παγκόσμιου ΑΕΠ για να διασώσουν Τράπεζες και επιχειρήσεις).Το κράτος -που τόσο το κατηγορούν οι νεοφιλελεύθεροι- γίνεται, εκτός των άλλων του ιδιοτήτων, μηχανισμός ιδιωτικοποίησης των κερδών και κοινωνικοποίησης των ζημιών. Τόσο απλά.

Η νεοφιλελεύθερη κρατική παρέμβαση, όπως εκδηλώθηκε μέσα από την μείωση τής φορολόγησης τού κεφαλαίου και τις άμεσες ή έμμεσες κρατικές επιχορηγήσεις προς το κεφάλαιο (π.χ. μέσω αποκρατικοποιήσεων, πολεμικών δαπανών και τόκων εξ αιτίας τού δημόσιου δανεισμού), έφερε την αύξηση των επιχειρηματικών κερδών αλλά δεν μπόρεσε να εξαλείψει τις εγγενείς κρίσεις τού συστήματος. Το παγκόσμιο χρέος –δημόσιο ή ιδιωτικό- μάς περιμένει στη γωνία.


Σχετικά

1. The size and performance of public sector activities in Europe

2. Νεοφιλελευθερισμός

3. Μέγεθος και εύρος δραστηριοτήτων τού Δημόσιου Τομέα 

 

Τα "κλεμμένα"

 

Ίσως φανεί περίεργο που μια τέτοια μέρα «εθνικής συναίνεσης και ομοψυχίας» ασχολούμαστε με "ακαδημαϊκά" θέματα τρίτης προτεραιότητας. Τίποτε όμως δεν είναι απομονωμένο και τυχαίο. Το παιχνίδι είναι ακόμη ανοιχτό και οι αιτίες τής κρίσης ακόμη ενεργές.

 

Πριν από την κρίση, κατά τη δεκαετία 1997-2007, η παγκόσμια οικονομία επεκτάθηκε μέσω της έκρηξης του ιδιωτικού δανεισμού. Το δημόσιο χρέος έμεινε τότε σταθερό, γύρω στο 60% του παγκόσμιου ΑΕΠ, δηλαδή το 2007 ήταν 28 τρισ. Ο ιδιωτικός δανεισμός, ο δανεισμός δηλαδή των καταναλωτών, των επιχειρήσεων και του χρηματοπιστωτικού τομέα επεκτάθηκε πέρα από κάθε μέτρο. Από 70 τρισ., έφθασε στα 120 τρισ. Τη χρονιά της κρίσης ο συνολικός δανεισμός παγκοσμίως ήταν 300% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Μια δεκαετία πριν, το 1995, ήταν στο 200%.

[…]
Η καπιταλιστική αντίδραση στην παγκόσμια κρίση
οδήγησε σε ευρείας κλίμακας κρατικές παρεμβάσεις. Οι κυβερνήσεις έκαναν τρία, κυρίως, πράγματα. Πρώτον, διέσωσαν τις τράπεζες απορροφώντας το μεγαλύτερο μέρος των “τοξικών” δανείων. Δεύτερον, προσέφεραν δανεισμό και ειδικές ρυθμίσεις σε κλονιζόμενες μεγάλες βιομηχανίες. Τρίτον, έριξαν χρήμα στην οικονομία μέσω δημοσίων επενδύσεων και στήριξης της απασχόλησης. Αυτά έγιναν σε μεγάλη κλίμακα στις ΗΠΑ (και στην Κίνα και την Ιαπωνία) και έγιναν σε εθνικό επίπεδο από τις ευρωπαϊκές οικονομίες (Γερμανία, Γαλλία, κ.λπ.).

Αυτό οδήγησε στην έκρηξη του παγκόσμιου δημόσιου χρέους,
που από 28 τρισ., σε δύο χρόνια έφτασε τα 41 τρισ., και σύντομα αναμένεται να φθάσει τα 45. Με μια λέξη, το δημόσιο χρέος απορρόφησε τις “φούσκες” των καταναλωτικών, επενδυτικών και τραπεζικών δανείων. Αυτές αρχικά είχαν αποτιμηθεί περίπου σε 5 τρισ., εντούτοις η δημόσια παρέμβαση ήταν πολλαπλάσια.
[…]

Ένα μεγάλο μέρος των περίπλοκων χρηματοπιστωτικών αγορών κατέρρευσε, ενώ η αξία των τίτλων (μετοχών, δανείων κάθε μορφής) ισορρόπησε σε ένα σημείο απωλειών κατά περίπου ένα τρίτο. Το πρόβλημα του παγκόσμιου ιδιωτικού χρέους δεν εξέλιπε, αλλά μεταφέρθηκε πλέον στο δημόσιο χρέος.

Η έκρηξη του δημόσιου χρέους
έθεσε επιτακτικά ένα μείζον θέμα: Πώς να χρηματοδοτηθεί η εκρηκτική άνοδος της ζήτησης δανεισμού από τα κράτη. Οι τρόποι είναι δύο. Έκδοση νέου χρήματος και δανεισμός από τις ιδιωτικές διεθνείς αγορές. Το πρώτο, το έκαναν κατά κόρον μόνο οι ΗΠΑ. Το δεύτερο, το έκαναν όλοι. Μόνο που οι διεθνείς χρηματαγορές είχαν είδη συρρικνωθεί κατά 30-35%, έτσι η δυνατότητα προσφοράς χρήματος αναπροσαρμόστηκε στα νέα δεδομένα.

[…]
Ας ανακεφαλαιώσουμε. Η καπιταλιστική διαχείριση της κρίσης επικεντρώθηκε στην επιστροφή του κράτους και στην υπεροχή της πολιτικής έναντι της οικονομίας. Τελικά,
γύρω από το δημόσιο χρέος, θα κλιμακωθούν όλες οι συγκρούσεις, πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές στα επόμενα χρόνια.

 

Το παγκόσμιο δημόσιο χρέος, του Γ. Σταθάκη

 

 

Και για να επανέλθουμε στην επικαιρότητα, μην ξεχνάμε και κάτι άλλο: στο ελικόπτερο δεν μπήκε ο Μένεμ (ο αργεντίνος Παπανδρέου) αλλά ο Ντε Λα Ρούα, που πιθανώς παίξει τον ρόλο του στην Ελλάδα ο δικός μας Σαμαράς.

 


Το σχόλιό σας
Για να σχολιάσετε το άρθρο πρέπει να κάνετε Login στο Capital.gr
Αξιολογήστε το άρθρο
5 ψήφοι

 Εκτύπωση
 Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog
# Οταν οι ανθρωποι κανουν σχεδια ο Θεος γελαει.
# Για το παιχνίδι στα χρηματιστήρια: "Πρόκειται για μια δραστηριότητα που απαιτεί λίγο χρόνο και σου επιτρέπει, διατρέχοντας κάποιο μικρό κίνδυνο, να απαλλάξεις τον εχθρό σου από τα χρήματά του".


Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις